«Centraal staat de klassieke vraag naar het goede leven; als individu, maar ook als maatschappij. Het gaat dus om goed en kwaad in de breedste zin van het woord, om de persoonlijke en de publieke moraal. Precies dat wat in feite in de oude Bildung centraal stond. Niet hoe iets moet worden gedaan of bereikt is aan de orde, maar wat moet worden gedaan of bereikt.

Wie niet goed nadenkt over wat hij moet doen, doet maar wat. Hij gaat zwalkend door het leven, voortstrompelend van het ene mislukte experiment naar het andere tot mislukken gedoemde probeersel. Van het leven komt niet veel terecht. Zolang het om enkelingen gaat is het leed nog te overzien. Zij kunnen door anderen, die beter weten, nog worden gecorrigeerd en ondersteund. Maar wat als het een hele maatschappij betreft, die de weg kwijt is? Als vrijwel iedereen maar wat doet, inclusief het bestuur. Dan is het leed niet te overzien. De ene na de andere ondoordachte hervorming rolt dan over het volk heen, het ene na het andere lichtvaardige besluit. Het is overbodig hier allerlei voorbeelden te noemen. Een ieder kent er genoeg.

Uiteindelijk gaat de beschaving hieraan ten onder. Het is misschien een geruststelling dat het langzaam gaat, maar er schuilt ook een gevaar in, want juist omdat het zo langzaam gaat, is het vaak moeilijk waar te nemen. Alleen wie Bildung heeft, ziet het en daaraan ontbreekt het nu juist steeds meer.»


(Bron: : Andreas Kinneging, Geografie van goed en kwaad, Spectrum, Utrecht, 2005, hoofdstuk 1.)


Terug naar Probleemstelling